New York Times, 21. yüzyılın en iyi filmlerini belirlemek için 500’ü aşkın sinemacı ve sektör temsilcisine başvurdu. Ortaya çıkan liste kadar, bu ankete katılan isimlerin kişisel tercihleri de sinemaya dair önemli ipuçları taşıyor.
Bu isimlerden biri de Nuri Bilge Ceylan.
Ceylan’ın seçtiği 10 film, ortak bir ritimde buluşuyor. Zamanın ağır aktığı, sessizliğin konuştuğu, insanın kendisiyle baş başa kaldığı filmler bunlar. Seyirciyi ikna etmeye ya da etkilemeye çalışan bir sinema değil; varlığını olduğu gibi ortaya koyan bir dünya.
Bu liste, biraz da Ceylan’ın sinemayla kurduğu ilişkinin izlerini taşıyor.
1.About Endlessness (Sonsuzluk Üzerine) – Roy Andersson, 2019
Filmin Türü: Dram
Yönetmen: Roy Anderson
Oyuncular: Bengt Bergius, Anja Broms, Tatiana Delaunay
Roy Andersson’un dünyasında insanlar, gündelik hayatın içinden donmuş anlar halinde görünür. Sahne sahne ilerleyen yapı, hayatın ağırlığını dramatize etmeden, neredeyse sıradan bir gerçeklik olarak önümüze bırakır. Neşeyle umutsuzluk aynı düzlemde durur.
Bu mesafe, bakışın yukarıdan değil, biraz dışarıdan kurulması, Ceylan’ın da aşina olduğu bir yer.
2.No Country for Old Men (İhtiyarlara Yer Yok) – Coen Kardeşler, 2007
Filmin Türü: Gerilim, Dram, Suç
Yönetmen: Ethan Coen, Joel Coen
Oyuncular: Javier Bardem, Tommy Lee Jones, Josh Brolin
Şiddet, rastlantı ve kader bu filmde iç içe geçer. Karakterlerin seçimleri kadar, kontrol edemedikleri durumlar da belirleyicidir. Film boyunca hissedilen gerginlik, olaylardan çok bu kaçınılmazlık duygusundan beslenir.
Ceylan’ın filmografisinde sıkça karşılaşılan “olan biteni kabullenme” haliyle akraba bir atmosfer.
3.Oslo, August 31st – Joachim Trier, 2011
Filmin Türü: Dram
Yönetmen: Joachim Trier
Oyuncular: Anders Danielsen Lie, Hans Olav Brenner, Ingrid Olava
Oslo sokaklarında geçen bir gün, geçmişle bugün arasında sıkışmış bir zihnin eşliğinde ilerler. Karakterin yüzünde, konuşmalarında ve duruşunda bir yorgunluk vardır. Film, hafızanın ve pişmanlığın sessiz biçimde nasıl ağırlaştığını hissettirir.
Bu hâl, kelimelerden çok boşluklarda kendini gösterir.
4.Hors Satan – Bruno Dumont, 2011
Filmin Türü: Dram, Suç
Yönetmen: Bruno Dumont
Oyuncular: David Dewaele, Alexandra Lemâtre, Christophe Bon
Dumont’un sineması, açıklama ihtiyacı duymaz. Karakterler kadar mekân da serttir. Doğa, insanın niyetlerine kayıtsızdır. İlişkiler sezgisel, davranışlar çoğu zaman belirsizdir.
Bu belirsizlik, izleyiciyi konforlu bir yere yerleştirmez.
5.Silent Light – Carlos Reygadas, 2007
Filmin Türü: Dram, Romantik
Yönetmen: Carlos Reygadas
Oyuncular: Cornelio Wall, Miriam Toews, Maria Pankratz
Mennonit topluluğunun içinde geçen bu film, sessizliğin ve inancın gündelik hayatla kurduğu ilişkiyi izler. Sabahın ilk ışığı, uzun planlar ve tekrar eden ritüeller, zamanın neredeyse fiziksel olarak hissedilmesini sağlar.
Film boyunca ahlaki bir gerilim dolaşır ama açık bir yargı kurulmaz.
6.The Death of Mr. Lazarescu – Cristi Puiu, 2005
Filmin Türü: Komedi, Dram
Yönetmen: Cristi Puiu
Oyuncular: Doru Ana, Monica Barladeanu, Alina Berzunteanu
Bir gecenin içine sıkışmış bir yolculuk. Hastaneler, koridorlar, doktorlar, bekleme süreleri… İnsan, bir noktadan sonra bir isim olmaktan çıkıp dosyaya dönüşür.
Bu hissin tanıdıklığı, filmi sarsıcı kılar.
7.The Turin Horse – Béla Tarr, 2011
Filmin Türü: Dram
Yönetmen: Béla Tarr
Oyuncular: János Derzsi, Erika Bók, Mihály Kormos
Günler birbirini tekrar eder. Rüzgâr diner, yemek azalır, konuşmalar seyrekleşir. Hayat, yavaş yavaş geri çekilir. Tarr’ın sineması, bu geri çekilmeyi neredeyse ritüel haline getirir.
Zaman burada ilerlemez; aşınır.
8.Uncle Boonmee Who Can Recall His Past Lives – Apichatpong Weerasethakul, 2010
Filmin Türü: Fantastik, Dram
Yönetmen: Apichatpong Weerasethakul
Oyuncular: Thanapat Saisaymar, Jenjira Pongpas, Sakda Kaewbuadee
Geçmiş yaşamlar, hayaletler ve orman, aynı gerçekliğin parçası olarak yer alır. Ölüm yaklaşırken, doğa ve hafıza daha görünür hale gelir. Film, rasyonel bir açıklama aramaz.
Her şey zaten olması gerektiği yerde gibidir.
9.Unknown Pleasures – Jia Zhang-ke, 2002
Filmin Türü: Komedi, Dram
Yönetmen: Jia Zhang-ke
Oyuncular: Wei Wei Zhao, Qiong Wu, Tao Zhao
Gençlik, işsizlik ve yönsüzlük… Çin’in dönüşen şehirlerinde dolaşan karakterler, hayata temas etmekte zorlanır. Küresel imgelerle yerel sıkışmışlık yan yana durur.
Arada kalmışlık hissi filmin tamamına yayılır.
10.Zama – Lucrecia Martel, 2017
Filmin Türü: Dram
Yönetmen: Lucrecia Martel
Oyuncular: Daniel Giménez Cacho, Lola Dueñas, Matheus Nachtergaele
Beklemek, zamanla bir ruh haline dönüşür. Terfi, dönüş, onay… Hepsi ertelenir. Zama, sömürge düzeninin içindeki bir adamın zihinsel çözülüşünü, rahatsız edici bir sessizlikle izler.
Film boyunca beklenti, ilerlemenin yerini alır.
